Πανω

HPV & Εμβολιασμός

Στην Ελλάδα το ποσοστό εμβολιασμού για μια θανατηφόρο ασθένεια όπως ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας παραμένει πολύ χαμηλό

Μέχρι σήμερα, η πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας (ΚΤΜ), μιας νόσου με σημαντική νοσηρότητα και θνητότητα, στόχευε στην ανίχνευση και τη θεραπεία των αλλοιώσεων στον τράχηλο της μήτρας, πριν αυτές εξελιχθούν σε καρκίνο, μέσω του τεστ Παπανικολάου. Με τη χρήση του εμβολίου παρέχεται πλέον για πρώτη φορά η δυνατότητα πρωτογενούς πρόληψης του καρκίνου αυτού. Πρόσφατα δεδομένα υποδεικνύουν ότι η χώρα μας υστερεί στη διάδοση του εμβολιασμού έναντι του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και συγκεκριμένα του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) που τον προκαλεί . Το ποσοστό κάλυψης είναι πολύ χαμηλό (17%) σε σύγκριση με άλλες χώρες, παρότι το εμβόλιο έχει ενταχθεί στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών πλέον πάνω από ενάμιση χρόνο και διατίθεται δωρεάν από τα Ασφαλιστικά Ταμεία. Είναι θέμα ευθύνης και υποχρέωση όλων των επαγγελματιών Υγείας αλλά και μητέρων και νεαρών γυναικών να προωθηθεί  ο εμβολιασμός, για να περιορισθούν τα νέα περιστατικά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας στη χώρα μας.

Με τον εμβολιασμό μπορεί να προληφθεί ποσοστό 70-80% των περιπτώσεων καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, ενώ η αποτελεσματικότητα ενός πολύ καλά οργανωμένου προγράμματος δευτερογενούς πρόληψης με το τεστ Παπανικολάου εκτιμάται ότι ισούται στην καλύτερη περίπτωση με 70%. Συνδυάζοντας τις δύο μεθόδους, είναι δυνατόν να προληφθεί πάνω από το 90% των περιπτώσεων καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, με απαραίτητη όμως προϋπόθεση τη μαζική συμμετοχή του πληθυσμού.

Συμβουλευτείτε τον ιατρό σας για τον εμβολιασμό

Η προτεινόμενη ηλικία εμβολιασμού είναι τα 12 -15 έτη, αλλά το εμβόλιο μπορεί να χορηγηθεί πάντα δωρεάν και σε μεγαλύτερες ηλικίες, έως και 26 έτη. Τρεις δόσεις χορηγούνται ενδομυϊκά στην περιοχή του δελτοειδή μυ σε διάστημα 6 μηνών. Ο βασικότερος λόγος για την επιλογή του ηλικιακού εύρους των 12-15 ετών είναι η χαμηλή πιθανότητα ήδη εγκατεστημένης λοίμωξης, καθώς οι περισσότερες έφηβες αυτής της ηλικίας δεν έχουν ξεκινήσει τη σεξουαλική τους δραστηριότητα. Σε περίπτωση που έχει γίνει μια ή δύο δόσεις του εμβολίου και πιστοποιηθεί εγκυμοσύνη, τότε το εμβολιαστικό σχήμα θα διακοπεί για να συνεχιστεί με τις υπόλοιπες απαιτούμενες δόσεις μετά τον τοκετό και τη γαλουχία.

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αφορά όλες τις γυναίκες

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι ο δεύτερος συχνότερος σε εμφάνιση μετά τον καρκίνο του μαστού και τρίτος σε θνησιμότητα στις γυναίκες παγκοσμίως. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας κάθε χρόνο διαγιγνώσκονται 500,000 νέα περιστατικά καρκίνου τραχήλου της μήτρας και πλέον του 50% από αυτά θα καταλήξει εξαιτίας του. Στην Ελλάδα διαγιγνώσκονται περίπου 580 νέα περιστατικά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και καταγράφονται 239 θάνατοι από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας ετησίως.

Η λοίμωξη από κάποιο τύπο του ιού HPV είναι πολύ συχνή, καθώς υπολογίζεται ότι μέχρι και 80% των γυναικών θα μολυνθούν σε κάποια στιγμή της ζωής τους. Ευτυχώς όμως, από τους 100 γνωστούς τύπους του ιού  HPV μόνο οι 15 περίπου συνδέονται αιτιολογικά με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.

Χαμηλού κινδύνου τύποι, όπως οι HPV 6, 11, 42, 43 και 44, οι οποίοι μπορούν να προκαλέσουν καλοήθη γεννητικά κονδυλώματα ή χαμηλού βαθμού ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις, δεν συνδέονται αιτιολογικά με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Οι τύποι HPV 16, 18, 45, 31 και 33 είναι οι συχνότεροι υψηλού κινδύνου (ογκογόνοι) τύποι. Οι τύποι HPV 16 και 18 μαζί ευθύνονται για το 71,5% των περιστατικών καρκίνου τραχήλου της μήτρας στην Ευρώπη.

Υπάρχουν δύο βασικές μορφές καρκίνου στον τράχηλο της μήτρας: o καρκίνος του πλακώδους επιθηλίου, ο οποίος είναι και συχνότερος, και το αδενοκαρκίνωμα το οποίο απαντά στο 15% περίπου όλων των περιστατικών καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Η θνησιμότητα από το αδενοκαρκίνωμα υπολογίζεται ότι είναι διπλάσια από εκείνη του καρκίνου πλακώδους επιθηλίου αφού το αδενοκαρκίνωμα είναι δυσκολότερο να ανιχνευτεί καθώς είναι πιο πιθανό να ξεφύγει από το τεστ Παπανικολάου. Οι τύποι HPV 16, 18 και 45 ευθύνονται για περίπου 90% των αδενοκαρκινωμάτων του τραχήλου της μήτρας. Ειδικά για τον ογκογόνο τύπο HPV 18, υπολογίζεται ότι εάν αντιμετωπιζόταν αποτελεσματικά από ένα εμβόλιο θα μπορούσαν να αποτραπούν πλέον του 16% των καρκίνων οποιουδήποτε τύπου και σχεδόν 40% των αδενοκαρκινωμάτων σε παγκόσμια κλίμακα.

Νεότερα στοιχεία για τα όπλα ενάντια στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας

Στην  Ελλάδα διατίθενται δύο εμβόλια. Το ένα είναι το ανοσοενισχυμένο με το συστατικό ΑS04 εμβόλιο, το οποίο προστατεύει από τους ογκογόνους  τύπους HPV-16 και HPV-18 και το δεύτερο περιέχει τέσσερις HPV τύπους, τους ογκογόνους  τύπους HPV-16 και HPV-18 και επιπλέον τους χαμηλού κινδύνου τύπους HPV-6 και HPV-11, οι οποίοι δεν σχετίζονται με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας αλλά με τα γεννητικά κονδυλώματα. Και τα δύο εμβόλια έχουν δείξει υψηλή αποτελεσματικότητα έναντι των ογκογόνων τύπων HPV-16 και HPV-18. Οι δύο αυτοί τύποι είναι οι συχνότεροι ογκογόνοι τύποι του ΗPV και ενέχονται στην  ανάπτυξη καρκινωμάτων τραχήλου της μήτρας σε ποσοστό μεγαλύτερο του 70%.

Νέα στοιχεία που συνηγορούν υπέρ του εμβολιασμού δημοσιεύθηκαν πρόσφατα στο ιατρικό περιοδικό Lancet. Η μελέτη αυτή που είναι η μεγαλύτερη κλινική δοκιμή εμβολίου έναντι του καρκίνου τραχήλου της μήτρας, έγινε σε 18.644 γυναίκες ηλικίας 15-25 ετών από όλο τον κόσμο με σκοπό την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του ανοσοενισχυμένου με ΑS04 εμβολίου. Το ενδιαφέρον εύρημα της μελέτης ήταν ότι το εμβόλιο αυτό προσφέρει επιπλέον διασταυρούμενη προστασία για καθένα από τους τρεις επόμενους συχνότερους ογκογόνους HPV τύπους μετά τους 16 και 18, τους HPV-31, -33 και -45. Έτσι, η διασταυρούμενη προστασία του εμβολίου μπορεί να μεταφρασθεί σε παραπάνω προστασία από τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας κατά 11-16% πέρα από την προστασία από τους τύπους HPV-16 και HPV-18. Aν μάλιστα κανείς λάβει υπόψη ότι οι τύποι 16, 18 και 45 του HPV ευθύνονται για περίπου 90% των αδενοκαρκινωμάτων, μιας από τις πιο επιθετικές μορφές καρκίνου τραχήλου της μήτρας, ένα εμβόλιο που προσφέρει προστασία και έναντι του HPV-45 θα μπορούσε να μειώσει σημαντικότατα την εμφάνιση αυτής της ιδιαίτερα επιθετικής μορφής καρκίνου.

Ασφάλεια στον εμβολισμό έναντι του HPV

Τα δεδομένα ασφάλειας χορήγησης του εμβολίου στη μεγάλη αυτή κλινική μελέτη έδειξαν ότι το ανοσοενισχυμένο με AS04 εμβόλιο εμφανίζει ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας. Τα ποσοστά των γυναικών που παρουσίασαν σοβαρά ανεπιθύμητα συμβάματα,  νέα περιστατικά εμφάνισης χρονίων νοσημάτων και νέα περιστατικά εμφάνισης αυτοάνοσων νοσημάτων, ήταν παρόμοια μεταξύ της ομάδας του εμβολίου και της ομάδας ελέγχου. Το ίδιο ισχύει και για τον αριθμό των εγκυμοσυνών που προέκυψαν κατά τη διάρκεια της μελέτης και τις εκβάσεις τους.

Ωστόσο σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να τονισθεί ότι ο εμβολιασμός δεν αντικαθιστά τον τακτικό προληπτικό έλεγχο με τεστ Παπανικολάου που και αυτό ως συστηματική πράξη πρόληψης είναι σε χαμηλά ποσοστά στη χώρας μας (25-30%). Η καλύτερη δυνατή προστασία της γυναίκας μπορεί να επιτευχθεί με το συνδυασμό εμβολίου και τακτικού Τεστ Παπανικολάου.

Ο εμβολιασμός δεν προϋποθέτει την απουσία σεξουαλικής ζωής, δεν προορίζεται μόνο για τα κορίτσια πριν την πρώτη τους σεξουαλική επαφή  και δεν απαιτεί κανένα προκαταρκτικό έλεγχο για να γίνει. Ακόμη και εάν μια γυναίκα έχει ήδη έρθει σε επαφή με κάποιον ογκογόνο τύπο του ιού HPV στο παρελθόν, ο εμβολιασμός μπορεί να την ωφελήσει καθώς είναι πολύ σπάνιο μια γυναίκα να έχει προσβληθεί ταυτόχρονα από όλους του τύπους που καλύπτει το εμβόλιο.

H παρασκευή προληπτικών εμβολίων για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας είναι μια μεγάλη κατάκτηση της ιατρικής. Ο ευρύς εμβολιασμός έναντι του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας μπορεί να μειώσει δραματικά τα ποσοστά αυτής της νόσου στην Ελλάδα και της ανάγκης για θεραπεία με θετική επίδραση στη Δημόσια Υγεία. Επιπλέον όμως, για την ίδια τη γυναίκα που εμβολιάσθηκε έχει σημασία ότι ένα σημαντικό βάρος από το άγχος και την αβεβαιότητα που μπορεί να συνοδεύει τα αποτελέσματα του τεστ Παπανικολάου μπορεί να ανήκει στο παρελθόν.-

Ίσως μέχρι σήμερα, ο νεότερος ειδικευμένος Ιατρός στην Ελλάδα. Από τον 4/1989 έως 4/1990 διετέλεσε υπηρεσία υπαίθρου στο Αγροτικό Ιατρείο Καμένων Βούρλων.Έκτοτε ιδιώτης κυτταρολόγος με ιατρεία σε αρκετές πόλεις της Ελλάδος. Από τους πρώτους στην Ευρώπη το 1992 που έκανε ταυτοποιήσεις ιών και μικροβίων (ΙΝ SITU υβριδισμό), εφάρμοσε την υγρή κυτταρολογία από το 1998, το ΤhinPrep Pap Test καθώς και όλες τις εξελίξεις της σύγχρονης ανοσοκυτταροχημείας, μοριακής κυτταρολογίας κ.ά.

lainisandreas@testpap.com