Ύπνος
Ύπνος

Ο κύκλος ύπνου-αφύπνισης ή αλλιώς ο κιρκάδιος ρυθμός σας, για να είναι σταθερός, χρειάζεται να διατηρεί ένα αρκετά αυστηρό πρόγραμμα. Ο ορισμός του κιρκάδιου ρυθμού, καθώς και ο ίδιος ο όρος, έχει λατινικές ρίζες και μεταφράζεται σε «circa diem» ή «περίπου μια μέρα». Κάθε 24 ώρες, το σώμα συγχρονίζεται φυσικά με το φως της ημέρας και τη νύχτα, καθορίζοντας πόσο κουρασμένοι ή σε εγρήγορση αισθάνεστε κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Αυτός ο κύκλος ύπνου-εγρήγορσης δίνει οδηγίες στον εγκέφαλο, ώστε να ξυπνάει αυτόματα με τον ήλιο και να κοιμάται το βράδυ. Όταν ο κιρκάδιος ρυθμός διαταράσσεται με κάποιο τρόπο, προκαλεί διαταραχές του κύκλου ύπνου-εγρήγορσης όπως ανησυχία, αϋπνία ή κόπωση. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να ακολουθείτε υγιεινές συνήθειες ύπνου και να μην διαταράσσετε το πρόγραμμά σας.

 

ύπνος
ύπνος

Τι ελέγχει τον κύκλο ύπνου-αφύπνισης;

Μια περιοχή του εγκεφάλου, που ονομάζεται υποθάλαμος, διαχειρίζεται τον κύκλο ύπνου-εγρήγορσης. Είναι μια περιοχή μεγέθους αμυγδάλου, που συνδέει το ενδοκρινικό και το νευρικό σύστημα. Η κύρια ευθύνη του νευρικού συστήματος είναι να δέχεται και να ανταποκρίνεται σε ερεθίσματα από όργανα αίσθησης, όπως τα μάτια και τα αυτιά. Το ενδοκρινικό σύστημα, από την άλλη πλευρά, ελέγχει τα όργανα και τους ιστούς του σώματος με την προσθήκη και την αφαίρεση ορμονών.

Ο κύκλος ύπνου-εγρήγορσης επηρεάζεται, επίσης, από την παρουσία (ή απουσία) φωτός. Δεδομένου ότι, ο κιρκάδιος ρυθμός συγχρονίζεται με την ανατολή και τη δύση του ηλίου, το φυσικό φως προκαλεί ένα κύμα δραστηριότητας σε όλο το σώμα.

Κάθε πρωί, όταν τα μάτια σας ανιχνεύουν το ηλιακό φως, τα νευρικά κύτταρα εισχωρούν στα συστήματα εξισορρόπησης του σώματος και ανεβάζουν τον καρδιακό σας ρυθμό και τη θερμοκρασία. Αυτά τα κύτταρα αναφέρονται συλλογικά ως ο υπερχιασματικός πυρήνας (SCN) και βρίσκονται στον υποθάλαμο. Συνδέονται με το οπτικό νεύρο πίσω από τα μάτια σας, το οποίο επιτρέπει στα κύτταρα SCN, να ανταποκρίνονται στο φως του περιβάλλοντος. Αυτό το φαινόμενο αποτελεί μεγάλη πρόκληση, για τα άτομα που πρέπει να εργάζονται τη νύχτα και να κοιμούνται τη μέρα. Δυστυχώς, η αναπλήρωση του ύπνου τα σαββατοκύριακα δεν βοηθάει. Αντιθέτως, διαταράσσει ακόμα περισσότερο τον κιρκάδιο ρυθμό.

 

ύπνος
ύπνος

Πώς λειτουργούν οι ορμόνες του κιρκάδιου ρυθμού;

Το SCN διεγείρει την παραγωγή μελατονίνης, της κύριας ορμόνης του κιρκάδιου ρυθμού, το σούρουπο και καθυστερεί την απελευθέρωση μελατονίνης, όταν πλησιάζει η αυγή. Αυτή η δραματική αλλαγή στα επίπεδα μελατονίνης τη νύχτα, σας επιτρέπει να αποκοιμηθείτε και να παραμείνετε κοιμισμένοι. Αντίστροφα, οι ίδιες ορμόνες του κιρκάδιου ρυθμού, σας βοηθούν να είστε σε εγρήγορση κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Η πλειονότητα των ανθρώπων αισθάνεται υπνηλία στη μέση του κύκλου ύπνου (μεταξύ 2 και 4 π.μ.), ή όταν η παραγωγή μελατονίνης είναι στο αποκορύφωμά της. Υπάρχει επίσης μια δεύτερη περίοδος υπνηλίας αμέσως μετά το μεσημεριανό γεύμα, περίπου μεταξύ 1 και 3 μ.μ. Στην πραγματικότητα, εκτός από τον άνθρωπο, κανένα άλλο είδος δεν κοιμάται μόνο μία φορά την ημέρα. Αυτό ουσιαστικά σημαίνει, ότι το σώμα σας είναι βιολογικά φτιαγμένο να ποθεί έναν μεσημεριανό ύπνο.

Καθώς ο ήλιος δύει το βράδυ, το SCN αντιλαμβάνεται γρήγορα τις αλλαγές στο φως και προετοιμάζει το σώμα για ξεκούραση. Τα επίπεδα μελατονίνης αυξάνονται, η θερμοκρασία του σώματος αρχίζει να πέφτει και η λειτουργία των οργάνων επιβραδύνεται. Όταν ξημερώνει, το SCN δραστηριοποιείται για να ενισχύσει την εγρήγορση και την παραγωγικότητα. Στην πραγματικότητα, οι ειδικοί πιστεύουν ότι στα καλύτερα γνωστικά του επίπεδα είναι κανείς αργά το πρωί. Στη συνέχεια, αφού τελειώσει αυτός ο κύκλος ύπνου-αφύπνισης, ξεκινά ένας νέος.