Πανω

Το εμβόλιο «ασπίδα»

Το εμβόλιο ασπίδα στη μάχη κατά του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας

To εμβόλιο έναντι του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας είναι από τις σημαντικότερες σύγχρονες παρεμβάσεις για την υγεία των γυναικών.  Μέχρι πριν λίγα χρόνια, η πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας στόχευε στην ανίχνευση και τη θεραπεία των βλαβών στο επιθήλιο του τραχήλου πριν αυτές εξελιχθούν σε καρκίνο μέσω του τεστ Παπανικολάου. Με το εμβόλιο παρέχεται πλέον για πρώτη φορά η δυνατότητα πρωτογενούς πρόληψης αυτού του καρκίνου. Ο εμβολιασμός μπορεί να προλάβει 70-80% των περιπτώσεων καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, ενώ η αποτελεσματικότητα ενός καλά οργανωμένου προγράμματος δευτερογενούς πρόληψης με τεστ Παπανικολάου εκτιμάται ότι φθάνει στην καλύτερη περίπτωση το 70%. ‘Ετσι, συνδυάζοντας τις δυο μεθόδους είναι δυνατόν να προληφθεί πάνω από το 90% των περιστατικών καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, με απαραίτητη όμως προϋπόθεση τη μαζική συμμετοχή του γυναικείου πληθυσμού.

Πρόσφατα δεδομένα υποδεικνύουν ότι η χώρα μας υστερεί στη διάδοση του εμβολιασμού σε σχέση με άλλες Ευρωπαϊκές χώρες. Το ποσοστό κάλυψης είναι συγκριτικά πολύ χαμηλό (15%) παρότι το εμβόλιο έχει ενταχθεί στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών πάνω από ένα χρόνο πλέον και διατίθεται δωρεάν από τα Ασφαλιστικά Ταμεία σε κορίτσια και γυναίκες 12-26 ετών.

Συνεπώς το ζήτημα του εμβολιασμού είναι θέμα ευθύνης όλων των επαγγελματιών υγιείας με σκοπό το δραστικό περιορισμό των περιστατικών καρκίνου στον τράχηλο της μήτρας, αλλά και επαρκούς ενημέρωσης των Ελληνίδων. Ο καρκίνος αυτός είναι ο δεύτερος μετά τον καρκίνο του μαστού συχνότερος καρκίνος σε γυναίκες κάτω των 45 ετών παγκοσμίως. Εκτιμάται ότι στην Ελλάδα κάθε χρόνο 600 γυναίκες διαγιγνώσκονται με καρκίνο τραχήλου της μήτρας, ενώ περίπου 300 καταλήγουν εξαιτίας της νόσου αυτής.

Υπάρχουν δύο βασικές μορφές καρκίνου στον τράχηλο της μήτρας: o καρκίνος του πλακώδους επιθηλίου, ο οποίος είναι και συχνότερος και το αδενοκαρκίνωμα το οποίο απαντά στο 15% περίπου όλων των περιστατικών. Η θνησιμότητα από το αδενοκαρκίνωμα υπολογίζεται ότι είναι διπλάσια από εκείνη του καρκίνου πλακώδους επιθηλίου. Αυτό συμβαίνει γιατί το αδενοκαρκίνωμα είναι δυσκολότερο να ανιχνευθεί μιας και εγκαθίσται ψηλά στον ενδοτραχηλικό σωλήνα και έτσι είναι πιθανό να ξεφύγει από την κυτταρολογική ανάλυση του τεστ Παπανικολάου.

Στην  Ελλάδα διατίθενται δύο εμβόλια. Το ένα είναι το ανοσοενισχυμένο με το συστατικό ΑS04 εμβόλιο, το οποίο προστατεύει από τους ογκογόνους  τύπους HPV-16 και HPV-18 και το δεύτερο περιέχει τέσσερις HPV τύπους, τους ογκογόνους  τύπους HPV-16 και HPV-18 και επιπλέον τους χαμηλού κινδύνου τύπους HPV-6 και HPV-11, οι οποίοι δεν σχετίζονται με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας αλλά με τα γεννητικά κονδυλώματα. Και τα δύο εμβόλια έχουν δείξει υψηλή αποτελεσματικότητα έναντι των ογκογόνων τύπων HPV-16 και HPV-18. Οι δύο αυτοί τύποι είναι οι συχνότεροι ογκογόνοι τύποι του ΗPV και ενέχονται στην  ανάπτυξη καρκινωμάτων τραχήλου της μήτρας σε ποσοστό μεγαλύτερο του 70%.

Νέα στοιχεία που συνηγορούν υπέρ του εμβολιασμού δημοσιεύθηκαν πρόσφατα στο ιατρικό περιοδικό Lancet. Η μελέτη αυτή που είναι η μεγαλύτερη κλινική δοκιμή εμβολίου έναντι του καρκίνου τραχήλου της μήτρας, έγινε σε 18.644 γυναίκες ηλικίας 15-25 ετών από όλο τον κόσμο με σκοπό την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του ανοσοενισχυμένου με ΑS04 εμβολίου.

Τα αποτελέσματα της μελέτης επιβεβαίωσαν ότι το ανοσοενισχυμένο με AS04 εμβόλιο προσφέρει υψηλή αποτελεσματικότητα έναντι των τύπων 16 και 18. Ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα της μελέτης ήταν ότι το εμβόλιο αυτό προσφέρει επιπλέον διασταυρούμενη προστασία για καθένα από τους τρεις επόμενους συχνότερους ογκογόνους HPV τύπους μετά τους 16 και 18, τους HPV-31, -33 και -45. Έτσι, η διασταυρούμενη προστασία του εμβολίου μπορεί να μεταφρασθεί σε επιπρόσθετη προστασία από τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας κατά 11-16% πέρα από την προστασία από τους τύπους HPV-16 και HPV-18. Aν μάλιστα κανείς λάβει υπόψη ότι οι τύποι 16, 18 και 45 του HPV ευθύνονται για περίπου 90% των αδενοκαρκινωμάτων, μιας από τις πιο επιθετικές μορφές καρκίνου τραχήλου της μήτρας, ένα εμβόλιο που προσφέρει προστασία και έναντι του HPV-45 θα μπορούσε να μειώσει σημαντικότατα την εμφάνιση αυτής της ιδιαίτερα επιθετικής μορφής καρκίνου.

Τα δεδομένα ασφάλειας χορήγησης του εμβολίου στη μεγάλη αυτή κλινική μελέτη έδειξαν ότι το ανοσοενισχυμένο με AS04 εμβόλιο εμφανίζει ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας. Τα ποσοστά των γυναικών που παρουσίασαν σοβαρά ανεπιθύμητα συμβάματα, ιατρικά σημαντικές καταστάσεις, νέα περιστατικά εμφάνισης χρονίων νοσημάτων και νέα περιστατικά εμφάνισης αυτοάνοσων νοσημάτων, ήταν παρόμοια μεταξύ της ομάδας του εμβολίου και της ομάδας ελέγχου. Το ίδιο ισχύει και για τον αριθμό των εγκυμοσυνών που προέκυψαν κατά τη διάρκεια της μελέτης και τις εκβάσεις τους.

Ωστόσο σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να τονισθεί ότι ο εμβολιασμός δεν αντικαθιστά τον τακτικό προληπτικό έλεγχο με τεστ Παπανικολάου. Αντιθέτως, η καλύτερη δυνατή προστασία της γυναίκας μπορεί να επιτευχθεί με το συνδυασμό εμβολίου και τακτικού Τεστ Παπανικολάου.

Ο εμβολιασμός δεν προϋποθέτει την απουσία σεξουαλικής ζωής, δεν προορίζεται μόνο για τα κορίτσια πριν την πρώτη σεξουαλική επαφή  και δεν απαιτεί κανένα προκαταρκτικό έλεγχο. Ακόμη και εάν μια γυναίκα έχει ήδη έρθει σε επαφή με κάποιον ογκογόνο τύπο του ιού HPV, ο εμβολιασμός μπορεί να την ωφελήσει καθώς είναι πολύ σπάνιο μια γυναίκα να έχει προσβληθεί ταυτόχρονα από όλους του τύπους που καλύπτει το εμβόλιο.

H παρασκευή προληπτικών εμβολίων για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας θα πρέπει να θεωρηθεί μεγάλη κατάκτηση της ιατρικής. Ο ευρύς εμβολιασμός έναντι του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας μπορεί να μειώσει δραματικά τα ποσοστά αυτής της νόσου στην Ελλάδα και της ανάγκης για θεραπεία με θετική επίδραση στη Δημόσια Υγεία. Επιπλέον όμως, για την ίδια τη γυναίκα που εμβολιάσθηκε έχει σημασία ότι ένα σημαντικό βάρος από το άγχος και την αβεβαιότητα που μπορεί να συνοδεύει τα αποτελέσματα του τεστ Παπανικολάου μπορεί να ανήκει στο παρελθόν.-

Ίσως μέχρι σήμερα, ο νεότερος ειδικευμένος Ιατρός στην Ελλάδα. Από τον 4/1989 έως 4/1990 διετέλεσε υπηρεσία υπαίθρου στο Αγροτικό Ιατρείο Καμένων Βούρλων.Έκτοτε ιδιώτης κυτταρολόγος με ιατρεία σε αρκετές πόλεις της Ελλάδος. Από τους πρώτους στην Ευρώπη το 1992 που έκανε ταυτοποιήσεις ιών και μικροβίων (ΙΝ SITU υβριδισμό), εφάρμοσε την υγρή κυτταρολογία από το 1998, το ΤhinPrep Pap Test καθώς και όλες τις εξελίξεις της σύγχρονης ανοσοκυτταροχημείας, μοριακής κυτταρολογίας κ.ά.

lainisandreas@testpap.com